[CÂU CHUYỆN ĐỜI TÔI] CHUỖI NGỌC HIÊN NHÀ VẪN NỞ HOA

Tác giả: Bùi Thị Hoàng

Nhân vật “tôi” trong bài viết sau đây là em gái tôi, người mất thính lực muộn. Những sự việc diễn ra trong cuộc đời em là do tôi biết hoặc do em kể lại và tôi – chỉ là người chấp bút.

……………………….

“Ba ơi! Vì sao các chị mang tên loài chim quý, còn con thì không?”

“À, vì ngày má sinh ra con, cây chuỗi ngọc nhà mình ra hoa nhiều lắm, phần nữa là vì ba thích hoa chuỗi ngọc, con thấy không, thân cây yếu đuối, mỏng manh,  nhưng không bám vào cây khác, vẫn nở hoa tươi thắm, thắm cho hoa và sáng bừng cả hiên nhà”.

Nghe lời ba nói, tôi bắt đầu yêu thích chuỗi ngọc và dày công chăm sóc, cũng như vâng lời ba “Xã hội nào thì giáo dục cũng là quốc sách” – các chị tôi lần lượt bước chân vào ngành Sư phạm – và tôi, cũng không ngoại lệ.

Ngày tốt nghiệp, tôi được phân công về công tác tại ngôi trường gần nhà. Học trò tôi – những thằng Tèo, cái Tý lúc trước cứ sau giờ cơm tối là thập thò trước cửa nhà tôi, kiên nhẫn chờ đợi để rồi cùng tôi ngồi gần cây Chuỗi ngọc,  nghe tôi kể chuyện đời xưa, giờ cũng thập thò sau gốc cây, tường nhà, đợi tôi đi khuất rồi ù ra chơi tiếp trò chơi dang dở hay lại khoanh tay lễ phép “Em chào cô” (thương quá!).

Cứ thế, ngày lại qua ngày, tôi sống trong hạnh phúc giản đơn, đó là hạnh phúc khi “buổi sáng háo hức đến cơ quan và chiều tối lại nôn nóng trở về nhà”.

Một ngày nọ, tôi cảm thấy mình có vấn đề về thính lực: Trong buổi họp Hội đồng Sư Phạm, tôi nghe tiếng thầy Hiệu trưởng nhưng không thể nghe rõ lời thầy nói gì, về đến nhà, tôi mở thử bài hát mà tôi yêu thích, vẫn là nghe âm thanh tiếng đàn, tiếng hát mà không rõ lời. Hoảng sợ, bấn loạn, lo âu..một cảm giác kinh khủng không đặt được tên xâm chiếm lấy tôi lúc đó.

Ngày hôm sau, tôi vẫn đến trường, tôi không nghe thấy tiếng chuông báo hiệu bắt đầu/kết thúc lớp học, tôi cũng không nghe được học sinh nói gì khi gọi phát biểu, đồng nghiệp gọi sau lưng, tôi cũng không nghe gì cả. Các cuộc khám và điều trị y tế không cải thiện được tình hình. Bác sĩ kết luận tôi bị mất thính lực đột ngột (tai trái 90 dB, tai phải 115 dB) và khuyên tôi nên sử dụng máy trợ thính.

Tuyệt vọng! Tôi về nhà, đóng cửa phòng và..kể từ sau ngày ba tôi mất, tôi lại bật khóc nức nở. Có câu nói tôi đọc được ở đâu đó “Nước mắt rửa trôi những muộn phiền”, tôi không biết có đúng hay không nhưng sau lúc ấy, tôi đã quyết định.

Sáng hôm sau, tôi xin gặp thầy Hiệu trưởng, đặt lên bàn làm việc của thầy tờ xin phép dừng công tác vô thời hạn, thầy đọc, rồi đọc, rồi thầy nhìn tôi, một lúc sau thầy bảo:

• Từ hôm nay, cô bàn giao việc kiêm nhiệm phụ trách phòng thí nghiệm cho cô P.N, cô chỉ lên lớp dạy và vẫn chủ nhiệm lớp như cũ.
• Dạ, mà thầy ơi..
• Không sao, cô đừng lo, mình cùng xem tình hình ra sao rồi tính tiếp, việc gì cũng giải quyết được mà (từ “mình” thầy thốt ra  cũng như ánh cười lấp lánh sau làn kính trắng sao mà thân thương, gần gũi quá!)

Hôm sau, có lẽ “việc gì” đã được thầy “giải quyết” – “cái trống lặng im/nghiêng mình trên giá” (1) chỉ xuất hiện vào ngày khai giảng, giờ được mang ra, lau chùi chuẩn bị cho nhiệm vụ mới. Từ hành lang lầu 3 nhìn xuống, cảm giác ấm áp, yên lòng xen lẫn sự bứt rứt, áy náy, ngại ngùng..Vậy là “mình” đã giải quyết xong một việc thứ nhất, “điếc khôn – lời nói vui của đồng nghiệp – mà khôn hay dại nhỉ, khi tôi điếc, không nghe tiếng chuông mà lại nghe được tiếng trống tùng…tùng…”

Cuộc sống của tôi đã bước sang một chương mới kể từ đó; sống chung với khiếm thính  khi làm việc trong một cộng đồng người nghe tốt. Tôi đã thay đổi cách sống và làm việc để thích nghi với khiếm thính của mình. Khi soạn giáo án, bên cạnh việc tập trung vào các điểm kiến ​​thức cần truyền đạt, tôi còn cân nhắc những thách thức có thể phát sinh, hạn chế việc gọi học sinh phát biểu bằng lời nói, thay vào đó là học sinh ghi ý kiến trên bảng và sử dụng sơ đồ tư duy trên bảng để hướng dẫn.

Trong các lớp học chuyên môn, tôi luôn ngồi ở bàn đầu, gạch chân những ý chính trong bài học và mượn vở của đồng nghiệp để ôn tập. Khi thực hiện các bài học mẫu hoặc làm báo cáo chuyên đề, tôi yêu cầu học viên ghi lại những thắc mắc của mình và gửi lên sau buổi học.Sau đó, tôi đọc các nhận xét trong biên bản thay vì lắng nghe trực tiếp các ý kiến ​​đóng góp trong lớp.

Theo chu kỳ “cuốn chiếu” thay sách giáo khoa mới, sách giáo khoa các bộ môn lớp 10, tôi có tên trong danh sách giáo viên dự lớp tập huấn thay sách khu vực phía Nam, học xong là dạy mẫu, tôi chọn bài tương đối rắc rối trong chương trình để dạy – gọi là “rắc rối” vì ngay cả tôi đọc bài còn chưa hiểu nữa là học sinh – đồng nghiệp can ngăn, khuyên tôi chọn bài khác, tôi chỉ cười hì hì “điếc không sợ súng mà” nhưng thật ra, theo tôi, chọn bài khó để dạy mẫu, đó mới là thượng sách, bao nhiêu rắc rối sẽ được giải tỏa theo các ý kiến đóng góp của đồng nghiệp, đó chằng phải là “chiến lược mang tên khiếm thính” đó sao?

Đến ngày dạy mẫu, tôi nhìn số người lần lượt vào hội trường, thầm ngạc nhiên “sao dự động quá vậy? Chắc là mọi người muốn xem một người khiếm thính dạy chương trình mới ra sao đây mà”, chạnh lòng thương đồng nghiệp trong tổ bộ môn, lăng xăng tới lui hỗ trợ việc này việc nọ, chỉ đến khi một đồng nghiệp trẻ tiến đến bàn giáo viên định sắp xếp dụng cụ thì tôi can ngăn “cảm ơn em, chị có sắp xếp theo thứ tự trình bày” mà khổ thật, có sắp xếp thứ tự gì đâu, chẳng qua là trên bàn giáo viên, ngoài giáo án, sổ điểm, giáo cụ..còn có…cuốn Kinh Chú đại bi và di ảnh nhỏ của ba tôi. Tôi chỉ sợ mọi người cười, tôi không duy tâm quá nhưng tôi tin vào sức mạnh tinh thần sẽ hình thành từ những điều này.

Hết giờ, thầy Hiệu phó Chuyên môn nói “Cảm ơn cô, thật là khi ghi tên cô trong danh sách tập huấn và dạy sách giáo khoa mới, tôi lo lắm, nhưng giờ thì yên lòng rồi” Thầy lại tất tả đi vội, bắt tay thầy này, vẫy tay chào cô khác. Riêng tôi, quay vào hội trường, nâng di ảnh ba lên, thầm nói “Ba à, giờ con đã hiểu thấu đáo lời nói của ba ngày nào, Chuỗi ngọc không chỉ cố gắng thoát khỏi phận tầm gửi mà còn nở hoa thắm cả hiên nhà”.

Cứ như vậy, ngày qua ngày, tháng qua tháng, tôi tất bật phận tằm nhả tơ, việc nhà, việc trường lớp, đến nổi có buổi tối về nhà sau giờ dạy bồi dưỡng văn hóa ngoài giờ, tôi biết tin con trai đã nhập viện vì sốt co giật, tôi tất tả chạy vào Bệnh viện Nhi đồng 1, thằng bé 4 tháng tuổi nằm đó, khóc òa dù đang được chăm sóc y tế, chỉ nín khóc khi nhìn thấy tôi và được mẹ vỗ nhẹ vào đùi, ru khẽ, có buổi đang làm việc ở Hội đồng coi thi, tôi nhận tin con tôi lại sốt co giật, tôi lại chạy vào bệnh viện tất tả..vài lần nữa như thế trong  quá trình phát triển của con tôi,  cho đến khi cô bảo mẫu lớp 2 than phiền “chị ơi, K.N không tập trung, em gọi hoài mà không nghe, nói chuyện lại lớn tiếng nữa”. Tôi điếng người, hủy ca dạy kèm buổi tối đó, đưa con về nhà.

Tôi thử nghiệm gọi con từ phía sau, vỗ tay… con vẫn không nghe được mà phản ứng. Cả một đêm dài trôi qua trong khắc khoải chờ mong sáng đến…

Đưa con vào Bệnh viện Tai Mũi Họng, bác sĩ kết luận “Điếc TN độ 3 – tôi đọc ra là điếc tiếp nhận độ 3”, bác sĩ cứ nhìn thằng bé, lắc đầu, rồi ghi toa thuốc, rồi ngừng lại, nhìn thằng bé, lắc đầu, ghi toa thuốc- Có lẽ là vô vọng.

Tôi cố kiềm chế nước mắt suốt con đường về nhà. Thằng bé ngủ vùi, mệt nhoài sau một buổi sáng đợi chờ khám bệnh. Còn tôi, lại một lần nữa, kể từ sau ngày ba tôi mất, tôi lại òa khóc nức nở, giận bản thân, xót lòng cho con, tôi những muốn “giang tay giữa trời mà hét” (2), biết rằng ai cũng có số mệnh, nhưng sao lại đổ lên con tôi, thằng bé tội tình gì?

Con à, lỗi tại mẹ, tại mẹ muôn phần…

“Những giọt nước mắt rửa trôi muộn phiền” tôi không biết đúng hay sai, nhưng tôi đã quyết định: cả phần còn lại của cuộc đời, mẹ sẽ dành cho con!

Con trai tôi vô tư, hướng ngoại, khó bị tổn thương như tôi (hay giỏi che giấu), thường kể cho tôi nghe những việc trên lớp, như hôm nay cô bảo bạn… làm lớp trưởng thay con – con buồn không – không mẹ ơi, làm mệt lắm, như là hôm nay thầy thể dục nói con làm hậu cần, xách nước cho các bạn uống, con khỏi đứng trong đội hình – con buồn không – không mẹ ơi, đứng trong đội hình, kêu quay phải , con quay trái thì đội hạng bét á mẹ ơi.., như là hôm nay con thi Chính tả, cô khác không phải cô của con, vô lớp, gọi con “K.N phải không, lên bàn đầu ngồi nha đại ca” -thằng bé cười hí hí trong khi tôi thầm biết ơn cô T.H, cô giáo của con, có lẽ cô quan tâm trao đổi với cô làm nhiệm vụ coi thi môn Chính tả này.

Cứ thế, ngày qua ngày, tháng qua tháng, mẹ cố gắng phần mẹ, con cố gắng phần con, phải không con trai? Hai mẹ con mình chỉ gặp nhau buổi tối, cùng gạch chân ý chính bài học ngày mai theo sổ báo bài, cùng đi công viên, đi nhà sách, đi bơi, đi học vẽ..những ngày cuối tuần, mọi người nghĩ là tôi muốn đền bù cho con, nhưng không, đó chỉ là một phần nhỏ, tôi chỉ những muốn con mở rộng môi trường giao tiếp ngoài cộng đồng.

Đến năm con học lớp 12, chuẩn bị thi tốt nghiệp và tuyển sinh vào Đại học, con chọn khối B -Toán – Hóa – Sinh, tôi không giỏi môn Toán (ngày đi học trầy trật lắm môn này), tôi bàn với con, hay là mẹ gọi cho cô L. dạy Toán trên lớp, xin cô cho con vào lớp luyện thi môn Toán của cô nhé. Con hí hửng đồng ý…

Tiếng cô oang oang qua điện thoại (tôi nghe điện thoại được nếu cắm thẳng phone vào tai) -không chị ơi, tôi không nhận K.N đâu vv..và vv…

Con trai vẫn vô tư hỏi tôi : Sao rồi mẹ, cô xếp con nhóm nào, học ngày nào vậy mẹ?

Tôi ngập ngừng, cô…cô..không chịu dạy con, cô nói vì con..

Tôi cố tránh ánh mắt sững sờ của con , nhưng vẫn thấy con ôm mặt và khóc, nức nở như tôi ngày nào. Tôi vỗ nhẹ vào vai con, và thằng bé, một đứa con trai 18 tuổi gục đầu vào vai tôi, khóc như đứa trẻ lên ba, nước mắt ướt đẫm cả vai áo của tôi “tại sao mẹ ơi, sao cô lại phân biệt đối xử con như vậy?” Tôi đau lòng như cắt, tuyệt vọng, bất lực vô vàn.

Rôi thằng bé rời tôi ra, ngồi thừ bất động, tôi ngập ngừng “con đừng buồn, mẹ con mình tìm thầy cô khác” , con lắc đâu “không sao đâu mẹ, mẹ ôn Hóa Sinh cho con, còn Toán thì con tự ôn”.

Những ngày sau đó, cả con trai và tôi đều chạy đua với thời gian và đánh vật với bài vở, con ít nói, trầm tư hơn xưa và ngại đám đông, cả khi ngày Tổng kết năm học cuối cấp, con được phân công đọc báo cáo quá trình học tập của mình, con đồng ý viết báo cáo nhưng lại nhờ bạn khác đọc thay, động viên cách nào, con cũng không, không, con không thích, con không thích…

Quãng thời gian đó, thời gian con ôn thi, con mệt, tóc tai bù xù, ngái ngủ.Tôi thì không mệt như vậy mà …mệt hơn vậy, đuối quá, vài lần tôi ghé đến “nhà” của ba (là mộ của ba tôi ở nghĩa trang Bình Hưng Hòa – lúc chưa giải tỏa), mở cửa, vào thắp nhang, tưới nước cho cây, chỉ để thầm thì “Ba à, con mệt quá..”.

Rồi kết quả điềm số của con chỉ đủ vào Khoa Dược – Đại học NTT cùng Cao đẳng Dược – đại học Y Dược TP.HCM, con chọn hệ Đại học với suy nghĩ có điều kiện sẽ học lên cao nữa…

Ngày con tốt nghiệp Đại học với tầm bằng loại Khá, Trung tâm Ngoại ngữ trực thuộc trường ngỏ lời đề nghị con báo cáo về việc học tập của mình, con lại không rồi lo tìm việc vì “mẹ về hưu rồi, mẹ nghỉ ngơi đi”.

Nhưng tôi vẫn tiếp tục dạy ở ngôi trường cũ với vai trò giáo viên thỉnh giảng thêm ba năm học nữa, rồi chuyển sang công tác tại Trung tâm Ngiên cứu Giáo dục Người Khiếm thính (CED), do ThS. Dương Phương Hạnh sáng lập và điều hành. Tôi tiếc vô cùng vì biết đến cô và Trung tâm quá muộn, giá mà biết sớm, tôi và con trai chắc hẳn sẽ đỡ vất vả đi nhiều.

Môi trường mới, học sinh mới, giáo án mới, chỉ có lòng yêu nghề, yêu người trong tôi vẫn như xưa, tôi thường được dự các khóa tập huấn giảng dạy , các khóa rèn kỹ năng giao tiếp với trẻ khiếm thính, cộng với trải nghiệm của hơn bốn mười năm là người nghe tốt củng quãng thời gian mất thính lực, tôi tin rằng mình hiểu trẻ khiếm thính cần học những gì, cần được hướng dẫn ra sao, chỉ cần “Bao nghĩ suy vất vả/Trong mắt người lo toan/Để từng âm có nghĩa/Bật lên từ môi em”(3)

Có một đồng nghiệp dạy trường chuyên biệt đã hỏi thẳng “trẻ khuyết tật dạy cho biết chữ đã là khó, làm sao mà học STEM?”, tôi không buồn không giận mà cảm thấy lo, học tập toàn diện để hòa nhập cộng đồng là đảm bảo quyền tiếp cận giáo dục cho trẻ khuyết tật nói chung và trẻ khiếm thính nói riêng mà, vấn đề là giáo viên biết chắt lọc, bổ sung giáo án cho phù hợp đối tượng học sinh, với định hướng giáo dục của Trung tâm CED, tôi tin rằng con đường hòa nhập của trẻ khiếm thính sẽ bớt chông gai đi nhiều.

Tôi tin là vậy, bởi vì “Mọi việc đều có thể” (4)

Con trai tôi, sau thời gian miệt mài tìm việc, lần nào cũng như lần nào, luôn được mời phỏng vấn sau khi nộp hồ sơ, rồi lại thất vọng khi bị từ chối, giờ đã hài lòng với công việc hiện giờ, con thường an ủi tôi “việc nào cũng vậy mẹ à, bào chế thuốc, bán thuốc, giao nhận thuốc cũng là công đoạn của hành nghề Dược thôi, con làm ở đây cũng ổn”

Chiều nay, chiều thứ bảy, như thông lệ từ bao năm nay, tôi và con có “hẹn hò” nhau đi siêu thị, nhưng con nhắn vội vàng “Hôm nay con làm thêm ca mẹ ơi, bạn bận việc đột xuất mà kho lại nhận thêm thuốc, mẹ đừng buồn nha, ngày mai mình đi bù nha mẫu hậu”

Hình dung ra nụ cười tít mắt cùng núm đồng tiền một bên má trái của “hắn” mà “mẫu hậu” cũng cười thầm.

Bất giác, tôi nhìn ra hiên nhà, từ bao giờ, chuỗi ngọc đã đâm chồi, phát triển thành cây con và nở hoa tươi thắm…

1. Trích bài thơ Cái trống trường em – sách Tiêng Việt 1
2. Tập thơ “Em muốn giang tay giữa trời mà hét” tác giả Phạm Thị Ngọc Liên
3. Bài thơ “Tiếng hạt nảy mầm”  - sách Tiếng Việt 5
4. Slogan của Trung tâm

*Hình minh họa được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo (AI), phác họa từ những cảm xúc trong câu chuyện "Chuỗi ngọc hiên nhà vẫn nở" dưới sự định hướng ý tưởng của đội ngũ CED.